Berichten van Brans Stassen

Sinds 1980 was hij als eerste stedenbouwkundige verantwoordelijk voor de centrale kern Almere Stad. Met zijn pensioen in 2002 was deze kern voor 100.000 inwoners vrijwel ‘af’, terwijl hij ook bij de plannen voor de nog niet voltooide wijken tot hun vaststelling betrokken was.

Inleiding

Nieuwe steden zoals Almere missen een dimensie die elke andere plek op het oude land heeft: geschiedenis. Waar men elders, om zich heen kijkend in stad of dorp, soms eeuwen kan teruggaan in de tijd is hier, zolang je niet in de grond graaft, geen steen ouder dan een jaar of vijfentwintig. Een gebrek dat voor sommigen voldoende is om nieuwe steden te mijden.
Toch hebben ook zij hun historie. Elke lijn van Almere, elke wijk, elk gebouw heeft nu al z´n achtergrond. Daarover staat weinig op papier en veel bewoners, zelfs de huidige bestuurders en planners in het stadhuis, zullen die achtergronden niet meer kennen. Wat waren de dromen en de ideeën, maar ook de discussies die de stad maakten tot wat ze geworden is?

Dat is het thema van mijn verhalen: hoe kwam deze stad tot stand? Men zegt dan “helemaal door mensen bedacht" maar de werkelijkheid is ingewikkelder. Dikwijls waren het abstracte processen, waar bestuurders en ontwerpers geen vat op hadden: de cultuur, de gewoonten, de voorschriften en de geest van de tijd. Anderzijds hangt het ontstaan van zo´n stad ook aan elkaar van toevalligheden, incidenten en van invallen, soms onzalige maar ook wel eens heel vruchtbare. Daarover wil ik vertellen in een serie korte berichten. Ze kunnen gaan over het concept van de stad, maar net zo goed over een bepaald gebouw of plekje. Soms vertellen ze over de betekenis van een persoon, dan weer over een idee. Ik ga terug naar het eerste begin maar behandel als het te pas komt evengoed recente ontwikkelingen. Een ordening kan later volgen als ze nog eens gebundeld worden in een boek.

Een eerste serie van mijn berichten is gepubliceerd door de gemeente ter gelegenheid van haar vijfentwintigjarig jubileum in 2001, ze gaan uitsluitend over de centrale kern van Almere waaraan ik vanaf het begin heb gewerkt: Almere Stad (1).
In deze reeks verhalen komt de stad aan bod als totaal, maar evengoed kan het gaan over Almere Haven, Almere Buiten of opnieuw, zoals in een eerder reeks verhalen, over Almere Stad.

Dit is dus geschiedschrijving vanuit een speciale invalshoek. Er valt in deze berichten weinig te vinden over wat de inwoners hier in vijfentwintig jaar zoal hebben meegemaakt, weinig over de maatschappelijke en culturele ontwikkelingen van deze jaren. Alleen als dat verklaart waarom de stad er zó en niet anders uitziet, komt het in mijn verhalen voor.

Hoewel ik eerst bij de Rijksdienst voor de IJsselmeerpolders werkzaam ben geweest en later bij de gemeente, is dit geen ambtelijk verhaal, geen Almere-propaganda ook. Als ik hier en daar kritisch mag zijn, bedenk dan: dit alles is op persoonlijke titel. Voor evaluatie is er tot nog toe te weinig plaats geweest. Het gaat met de ruimtelijke planning al net zoals dat met de organisatie van het werk verloopt: Nieuwe politieke en ambtelijke voornemens blijven maar over elkaar heen buitelen, volgens steeds weer andere inzichten. Je weet het altijd beter dan je voorgangers totdat je ontdekt dat zelfs de meest veelbelovende organisatievorm ergens tekortschiet en dat ook de nieuwste en mooiste plannen weer hun nadelen blijken te hebben. Een ideale organisatie bestaat niet, net zo min als de volmaakte stad, al blijft de zoektocht daarnaar gelukkig altijd doorgaan.

1. De titel van dit boekje is: Bedacht en gebouwd, 25 jaar Almere Stad.

Niets hieruit mag gebruikt worden zonder schriftelijke toestemming vooraf van de auteur.

Deze en andere berichten van Brans Stassen worden tevens gepubliceerd op de website van het Stadsarchief Almere onder Almere gebouwd!