Het ontstaan van de Evenaar

Dat de Evenaar een citaat is van een "green mall" in het nieuwe stadje Welwyn Garden City in de buurt van Londen wordt er nog wel eens bij verteld. Maar hoe kwam zoiets in Almere terecht? Daarvoor moeten we terug naar 1981. Terwijl de Molenbuurt en de eerste voorzieningen rond het Noordeinde al uitgewerkt waren, besloot de RIJP-directie om voor het ontwerp van het centrum advies in te winnen van buiten de dienst, zoals ze dat ook bij Almere Stad hadden gedaan.

Tjakko Hazewinkel die de opdracht daarvoor kreeg ging aan het werk met twee Delftse studenten, Erick van Egeraat en Stefan Gall. Na een inventarisatie kwamen zij met het idee om evenwijdig aan de spoorlijn een honderd meter breed groenprofiel aan te leggen, zoals Louis de Soissons dat in 1920 ontworpen had voor Welwyn Garden City. Met een lengte van twee kilometer zou deze strook bijvoorbeeld het centrum en een verderop aan te leggen park met elkaar verbinden, een "structurele ingreep om de sterke geleding die in het plan was aangebracht te doorbreken".

Langs het "middenrif" zoals de stedenbouwers het later noemden (1) zou het auto- en busverkeer tussen oost en west zich op een "ontspannen manier" kunnen afwikkelen. Over de uitwerking daarvan is trouwens hevig gediscussieerd, verre van ontspannen. De verkeerskundigen wilden er een aparte busbaan zoals overal in Almere. Toch is de scheiding van verkeerssoorten hier uiteindelijk opgeheven. Als al die asfaltbanen naast elkaar zouden zijn gelegd was er van dat mooie landschapselement weinig terechtgekomen. Daarom gebruiken auto´s en bussen hier bij uitzondering dezelfde baan. Alleen de heen- en terugroute zijn aan de zijkant van het profiel gelegd zodat gras en bomen beeldbepalend in het midden terechtkwamen en daarmee het beeld bepalen. Bovendien is het verkeerslawaai voor de aangrenzende woningen daarmee gehalveerd.

Wie van de drie met het idee van die Evenaar is gekomen kan ik niet achterhalen. Het was geen afgerond geheel, maar een "vloeiend" element dat in loop van jaren met de stad mee zou groeien. Aan Hazewinkel kunnen we het niet meer vragen, hij is in 2002 overleden. Erick van Egeraat vertelde mij hoe het thema van iets vloeiends dat met de tijd verandert hem ook in z´n huidige werk nog bezig houdt.
De ontwerpers lieten zich ook verder inspireren door bestaande beelden: Evenwijdig aan die groene as zou, halverwege de spoorlijn, een hoofdwinkelstraat komen op de plaats waar je nu vanaf het Atlasplein door een poort het parkeerterrein op loopt. De Hartog en Eenkhoorn hadden dat vooraf al vastgelegd. Maar in combinatie met de nieuwe brede groene as zou je een soort "dubbelloopsstructuur" krijgen waarbij Tjakko Amsterdam aanhaalde: Net als de smalle Kalverstraat naast het brede Rokin.

De Evenaar ligt er nu al ruim vijfentwintig jaar, maar deze hoofdwinkelstraat lijkt er pas nu eindelijk te komen. Een zelfde dubbelloopsvoorstel zag ik ruim tien jaar na het ontstaan van de Evenaar terug in een sterk, maar niet winnend competitieplan van bureau Kwadrat voor het centrum van Almere Stad. De ontwerper daarvan was diezelfde Stefan Gall.

Terug naar Almere Buiten. Het groen van de Evenaar is nog lang niet volwassen, de hoge populieren van de eerste jaren zijn alweer gekapt en vervangen. Maar wie nog twijfelt aan de waarde van deze ruggengraat van Almere Buiten moet eens in Welwyn Garden City gaan kijken.

1. De naam Evenaar is pas achteraf geïntroduceerd door de straatnaamgevingscommissie.

Niets hieruit mag gebruikt worden zonder schriftelijke toestemming vooraf van de auteur.