Het mag niet: toen niet, nu niet, nóóit

“Ik heb een heerlijke jeugd gehad, tot m’n 14e," zegt Bob Zadok Blok. “Toen brak de oorlog uit. Ik ben geboren in Rotterdam maar in 1938 verhuisd naar Rijswijk. Daar zijn we in 1940 uit ons huis gezet. We zijn verhuisd naar Den Haag. Daar is mijn vader op Hemelvaartsdag 1942 weggehaald en op 12 juni in Mauthausen om het leven gekomen. Mijn moeder, broertje en ik zijn de onderduik ingegaan. Ik was toen 14 maar kreeg een persoonsbewijs waarop stond dat ik vier jaar ouder was en student. Ik leek ouder voor mijn leeftijd, was bijdehand. Ik heb op zo’n 50 adressen ondergedoken gezeten. Alleen. In januari 1945 werd ik gearresteerd in Almelo. De Sicherheitzpolizei zag gelijk dat het persoonsbewijs vals was en ik werd gevangen gezet. Wil ik liever niet over praten. Kennissen die zagen dat ik gearresteerd werd hebben mijn moeder bereikt via het verzet waarin ze actief was. Ik heb niets gezegd tijdens de verhoren, geen woord. Die cel, daar zaten we met zo’n veertig man op elkaar gepakt. Kort na mij werd de violist van het Rotterdams Kamerorkest binnengebracht en we raakten bevriend. We werden samen naar Westerbork gebracht. Die route, die kan ik me als de dag van gisteren herinneren. We zaten vastgebonden achterin de auto toen er ineens een Spitfire verscheen. De Duitsers vluchtten de auto uit, maar lieten ons zitten. Die Spitfire kwam over ons heen, schietend. Die Duitsers hebben ons daarna krijtwit naar Westerbork gebracht. Op een gegeven moment zag ik dat er geen bewaking stond bij de slagbomen. Met een paar vrienden zijn we gevlucht. Het was een paar dagen voor de bevrijding, maar dat wisten we natuurlijk niet. Het was een verschrikkelijke keuze want er werden mensen doodgeschoten als er gevangenen vluchtten. Toch kies je op zo’n moment voor jezelf. Na dagen lopen door weilanden en door sloten, zagen we vrachtwagens komen. Dat waren de bevrijders. Ze hebben me helemaal naar Almelo gebracht en de anderen waar zij vandaan kwamen. Geweldig."

"Tijdens de oorlog was ik Eddy Werkhoven," zegt Bob. "Die rol heb ik jarenlang volgehouden. Ik was mezelf niet meer. Mijn familie bestond uit zo’n 130 mensen, 7 zijn er teruggekomen. Mijn moeder en broertje heb ik gelukkig wel teruggevonden. Die willekeur, die onrechtvaardigheid van toen staan in mijn ziel gegrift. Daarom kan ik zo ongelooflijk razend worden over wat ik nu lees wat er met mensen gebeurd die uitgezet worden. Het is precies hetzelfde: deportatie. Natuurlijk liegen mensen om hier te komen. Als ik in de oorlog niet gelogen had, was ik hartstikke dood geweest. Er klopt geen zak van dit beleid. Daarom ben ik mede-oprichter van de stichting ‘Nederland Tolerant’ op. We geven voorlichting over oorlog en discriminatie op scholen. Ook hier in Almere. Dat is geweldig werk. Kinderen zijn heel erg geïnteresseerd in verhalen over de oorlog. Maar dat niet alleen. Ik laat ze zien hoe belangrijk al die verschillende culturele invloeden zijn. "Houden jullie van hiphop?" vraag ik zo’n klas. "Als er geen buitenlanders zouden zijn, had je ook geen hiphop gehad. Vaak krijg ik via kamp Westerbork uitnodigingen om scholieren en studenten te vertellen over mijn geschiedenis en belevenissen."

"Nederland Tolerant kent een tweejaarlijkse prijs toe aan jongeren die echt iets doen aan een toleranter Nederland. Vorig jaar las ik dat het Etty Hillesum College een handtekeningenactie gestart is om ervoor te zorgen dat scholieren die met uitzetting bedreigd worden, hun opleiding in Nederland kunnen afmaken. Zo’n initiatief steunen we dan met een geldprijs en een certificaat. Mensen zomaar uitzetten? Dat mag niet: toen niet, nu niet, nóóit."