De polder ligt verkeerd

Zie eens hoe moeilijk het is voor wie boven de poolcirkel leven, waar de zon maandenlang weg is. Bezonning is van levensbelang en een nieuwe stad op maagdelijke bodem als Almere zou daarin wel mogen "uitblinken". Stel dat de evaluatie die in het vorige bericht is aanbevolen ooit gemaakt zal worden, waar is de bezonning beter in Almere Stad of in Almere Buiten? In welke kern is de bezonning van tuinen met ochtend- en met middagzon
het best verdeeld, wie van beide ontwerpgroepen had er gelijk? De hoofdconclusie is dan in elk geval te voorspellen: de waarheid ligt in het midden, allebei de verkavelingrichtingen waarvoor Almere Stad en Almere Buiten kozen liggen ongeveer even ver van het optimum
verwijderd. De optimale richting, waarbij tuinen op ochtendzon en middagzon in evenwicht zijn, rekening houdend met het voordeel van de middag- en avondzon, ligt precies ertussen, halverwege de voorkeur van Almere Stad en Buiten, op de diagonaal van de richting waarin deze polder is gedraineerd en verkaveld. Anders gezegd: Deze polder ligt verkeerd.

Moeten we dat onze voorgangers verwijten? Bij de situering van de dijken en de keuze van de richting van de Hoge en Lage Vaart met daaruit voortkomend het drainagesysteem van het Almeregebied zal niemand zich bezig hebben gehouden met de impact die dat zou gaan hebben op de stad. Dat er rond Amsterdam verstedelijking zou komen hebben de ontwerpers
zeker voorzien maar de aandacht van iemand als Wijers zal eerder zijn uitgegaan naar de kwaliteit van de ondergrond daarvoor, het proces van afwatering en rijping van de grond, en naar de aanleg van grote infrastructuren als spoorlijnen, autowegen, vaarten en hoogspanningsleidingen. Dat zijn per slot hardere voorwaarden voor verstedelijking dan zoiets als bezonning. "Bovendien", zal Wijers vanaf z'n wolk repliceren, " Jullie hadden op die maagdelijke bodem toch alle gelegenheid om de zaak diagonaal te leggen, als je dat wilde?" Inderdaad, dat is geprobeerd. Het structuurplan voor Almere Stad heeft (zoals eerder verteld) de diagonaal op de polderrichting ingevoerd als een tweede hoofdrichting die in deze kern even belangrijk zou zijn als de polderrichting. Je ziet deze diagonaal in Stedenwijk Midden, Muziekwijk en in grote delen van Kruidenwijk en Literatuurwijk. De tuinen op middag- en ochtendzon liggen daar in perfect evenwicht en als het alleen om bezonning ging waren dit superwijken geworden.

Er zijn andere buurten aan te wijzen waar die ideale richting voortkwam uit draaiing in het plan zoals de NWR-bouwraibuurt in Filmwijk Noord, de Faunabuurt in de bocht van de Lage Vaart en nu het plan Almere Poort waar de spoorlijn een buiging in het patroon veroorzaakte.

Tenslotte zijn er in de loop van de korte geschiedenis van Almere diverse pogingen geweest van ontwerpers om de hele verkaveling binnen een door de polder gedicteerde omtrek een slag van 45° te geven ter wille van betere bezonning, zoals van Doesburg diagonale composities maakte binnen een rechte lijst. De grootste ingreep was daarbij wel een vroege opzet voor het structuurplan Almere Buiten waar Coen van der Wal de hele inhoud 45° wilde draaien. Later heeft Henk de Boer het ook nog eens in detail willen doen door de complete Regenboogbuurt in een van zijn eerste schetsen te draaien.

Recentelijk is zo'n idee zelfs tot uitvoering gekomen in de eerste fase van de Eilandenbuurt. De meeste pogingen zijn (echter) gestrand op de nadelen die het met zich meebracht om te rebelleren tegen de hoofdrichting van wat nu eenmaal onze situatie is, de polder. In Almere Stad Oost is de oorspronkelijke diagonale richting uit het structuurplan zelfs weggepoetst omdat het mengen van twee richtingen in de stad een ander een euvel veroorzaakte: desoriëntatie, verdwalen. De ondergrond van de polder blijkt onontkoombaar te zijn,
of die nu goed is aangelegd of verkeerd.

Niets hieruit mag gebruikt worden zonder schriftelijke toestemming vooraf van de auteur.