Per kern een andere zonnestand?

In de eerste plaats heeft dit een economische achtergrond, langwerpige straatblokken zijn goedkoper. Hoe langer je een straatblok uitrekt hoe minder dure straatlengte gemiddeld per woning. In oude Amsterdamse wijken uit de speculatietijd rond de vorige eeuwwisseling, zoals de Pijp en de Kinkerbuurt, is te zien hoe je daarmee zelfs té ver kunt gaan: Straten zijn daar soms zonder onderbreking honderden meters lang terwijl loodrecht daarop de doorsnede het straatblok tot een minimum ineenkrimpt, allemaal om meer geld te verdienen. De meer recente wijken van Almere zijn weliswaar heel wat comfortabeler aangelegd, maar ook daar verraadt de in elke nieuwe wijk toenemende lengte van het straatblok dat de gemeente in de jaren negentig zuinig aan moest gaan doen.

Er is echter nog een reden om straatblokken langwerpig te maken: je kunt daarmee zoveel mogelijk woningen een optimale bezonning geven.Laat ik de strokenbouw die de modernisten bedachten even buiten beschouwing laten. Alle tuinen liggen daarbij op het zuiden maar het vermengen daarmee van publiek- en privédomein bleek teveel nadelen te hebben: de stad verkruimelde tussen je vingers.

Als je de woningen weer, zoals het eeuwenlang gebruik was, in stratenblokken organiseert met de privé-tuinen aan de binnenkant van het blok, kun je drie van de vier zijden van het blok goed bezonnen. Mooi, maar een van de vier zijden heeft pech. De tuinen op het noorden vangen nauwelijks zon en de woonkamers die daar met terras op uitkomen al helemaal niet. Bij een vierkant stratenblok ligt dan een op de vier huizen verkeerd! Tenzij, en hier komt het argument, je het blok langwerpig maakt. Hoe langer, hoe gunstiger die verhouding kan worden. Het ideale recept ligt nu voor de hand: rek de stratenblokken uit in noord-zuidrichting zodat de meeste tuinen op het oosten of westen liggen met zon in de morgen of de middag en slechts een klein percentage op het noorden of, maar die hebben niet te klagen, op het zuiden.

Vergelijk nu eens Almere Stad Oost met Almere Buiten. (Almere Haven met z'n grillig gevormde verkavelingen en hoekverdraaiingen onttrekt zich in dit opzicht aan elke analyse.) Inderdaad is er zonneklaar een hoofdrichting waarin bijna alle straatblokken opgerekt zijn. In Filmwijk, Parkwijk, Danswijk, Tussen de Vaarten en het grootste deel van Verzetswijk liggen de lange straatblokken van zuidwest naar noordoost. Maar in de Seizoenenbuurt en in het grootste deel van Molenbuurt, Bouwmeesterbuurt, Regenboogbuurt, Oostvaardersbuurt en Eilandenbuurt liggen ze zuidoost-noordwest, dus loodrecht op die van Almere Stad. Hoe kan dit zo systematisch verschillen? Schijnt de zon in Almere Stad soms van een andere kant dan in Buiten?

De verklaring komt niet uit kosmische of geografische hoek. Dit is een kwestie van culturen. Hier blijkt hoe groot de invloed is van de mensen die aan een plan werken. Aan Almere Stad werkte een andere groep dan aan Buiten, en beiden hielden er hun eigen redeneringen op na, hun eigen "cultuur". Op het eerste oog heeft Almere Buiten het gelijk aan z'n kant, de straatblokken liggen daar ongeveer noord-zuid, en dat was toch de bedoeling. Zij deden waarop ook projectontwikkelaars en makelaars aandrongen, blokken noord-zuid met dus veel oost-west tuinen. Eerlijk verdeeld dan? Was dat maar zo! Wie de kaart bekijkt ziet dat al die oost-tuinen daar naar het noorden gedraaid zijn. Omdat mensen nu eenmaal meestal niet om zes uur opstaan en dus meer van middag- en avondzon profiteren, zijn die ochtendzontuinen behoorlijk in het nadeel. Daarom koos Almere Stad steeds voor de richting precies haaks daarop waarbij de bezonning tussen tuinen op het zuidoosten en het noordwesten eerlijker verdeeld gevonden werd. Zie hier, een mooi vraagstuk om eens een evaluatie op los te laten.

Niets hieruit mag gebruikt worden zonder schriftelijke toestemming vooraf van de auteur.