Een bijzonder geslaagde grap

Vraag mij niet naar een jaartal, maar het zal eind jaren ’70 zijn geweest. Je zou het precieze jaar kunnen nagaan door uit te zoeken wanneer Gerard Brikkenaar van Dijk eenentwintig werd, maar waar vind je zulke informatie?
Gerard, wiens naam op zijn Frans werd uitgesproken, was het zwarte schaap van een Gooise familie. Zijn vader was bankdirecteur, speelde graag een partijtje golf en had hoogstwaarschijnlijk nooit verwacht dat een zoon met zo’n naam en achtergrond journalist van een advertentieblad in het gelukkig door een brug van het Gooi gescheiden Almere zou worden. Voor Gerard was een andere toekomst voorzien. Zo hij niet een topfunctionaris in het bankwezen zou worden, dan toch in ieder geval diplomaat. Maar ‘Brik’ of ‘Kreukel’ zoals hij in het barbaarse Almere al gauw genoemd werd, was vooralsnog niet verder gekomen dan een moeizaam behaald HAVO-diploma en een aanstelling op de redactie van de Almere Post.

Het bloed kruipt waar het niet gaan kan en Gerard onderscheidde zich dan ook, misschien wel tegen wil en dank, van het overige Almeerse journaille. Hij sprak geaffecteerd, zij het dat elke vorm van arrogantie hem vreemd was, maar zo had hij de Nederlandse taal nu eenmaal geleerd in het milieu van kindermeisjes, goede manieren, heren in gestreepte kostuums en de vanzelfsprekendheid van kunst en cultuur waarin hij was opgegroeid. Hij vertelde mij eens dat hij het eerste snoepgoed dat hij in zijn jonge leventje kreeg aangereikt niet als zodanig herkende. “Ik heb dat kaakje toen maar in mijn speelgoedkist gedaan,” zei hij. Kaakje…
Gerard speelde uitstekend piano, al viel het op dat hij zelden of nooit een eenmaal ingezet jazznummer afmaakte. Na een paar indrukwekkende loopjes stopte hij een beetje gegeneerd en bromde dan iets van: “Nou ja, ik weet niet.”

Gerard trok vooral veel op met Willem Duijff, de veel te vroeg overleden oprichter van het Nescio Leesgezelschap waarvan Gerard De Woordvoerder was. Willem schreef regelmatig een pamflet dat door Gerard, bijvoorbeeld in de Adviesraad, werd voorgelezen aangezien spreken in het openbaar niet Willems sterkste kant was. Terwijl De Woordvoerder stond te declameren, zat De Oprichter achterin de zaal hoofdschuddend toe te luisteren. Bij elke verspreking van Gerard liet Willem op halfluide toon zijn afkeuring blijken, maar Gerard ging onverdroten voort.

Deze sympathieke Gooise kakker besloot een feestje te geven op het Muiderzand. Hij zou dat samen doen met Gaston van Amerongen, verdienstelijk saxofonist in de band waarvan zij beiden deel uitmaakten. De aanleiding was, voorzover ik mij kan herinneren, dat beide heren hun eenentwintigste verjaardag luister wilden bijzetten. Geld speelde geen rol. Vlakbij strandpaviljoen ’t Muiderzand werd een muziektent neergezet, waarin een keur van artiesten een openluchtoptreden zou verzorgen. Gerard had nogal wat relaties in de culturele sfeer en zo kon het gebeuren dat de befaamde klassiek gitarist Julien Coco voor een vriendenprijsje of wellicht zelfs voor niets zijn opwachting op het Muiderzand zou maken. Ook de band van Gerard, die op dat moment grote populariteit genoot in corpskringen als Minerva, zou zich uiteraard niet onbetuigd laten.

Geen wonder dat de Almeerse troubadour Henk Kruit zich vereerd voelde met de uitnodiging om voor het selecte gezelschap feestgangers op het Muiderzand een paar cabaretnummers ten gehore te komen brengen. Henk had in korte tijd zijn naam als Zeeuwse troubadour gevestigd in het prille Almere Haven. In Zeeland en omstreken had hij reeds een veelbelovende carrière achter de rug. Daar had hij opgetreden onder de naam Hank Gunpowder en ook in Zeeland en Zeeuws Vlaanderen was men onder de indruk geraakt van zijn aangeboren muzikaliteit. Henk kon geen noot lezen, maar alles uit piano en gitaar halen dat in hem opkwam. Hij had zichzelf piano leren spelen waarbij hij de zwarte toetsen als uitgangspunt had genomen. Ook de gitaar had hij als volkomen autodidact naar zijn hand gezet en als hij zijn mondharmonica met een voorloper van de buitenboordbeugelconstructie aan dat snaarinstrument vastmaakte, kon je er vergif op innemen dat de protestzanger Armand zomaar voorbij kwam.

Misschien wel het grootste succesnummer van Henk Kruit was zijn imitatie van Vader Abraham. Het was inderdaad meer een imitatie dan een persiflage, maar dan wel een imitatie die nauwelijks van het origineel te onderscheiden was. Henks maten en gewichten kwamen wonderwel overeen met die van Pierre Kartner en bovendien beschikte hij, net als Vader Abraham, over een enorme baard. Er was niet veel voor nodig om de gelijkenis verbluffend te laten zijn. Henk spoot gewoon zijn baard grijs, trok een keurig kostuum aan, zette een Vader Abrahambril op zijn neus en completeerde zijn transformatie met een bijpassende bolhoed. Voor zijn optreden ter gelegenheid van het feestje van Gerard en Gaston besloot Henk een parodie te schrijven op de enorme hit die Vader Abraham had gescoord met een gevoelig nummer over Vietnamese bootvluchtelingen. Het lied moest mensen ertoe bewegen om een storting te doen op het gironummer 999, drie cijfers die centraal stonden in het refrein waarmee Vader Abraham de hitlijsten had bestormd.

Zo trokken we met een clubje Almeerse autochtonen richting het Muiderzand. Willem Duijff drukte Henk op het hart om, na zijn optreden, vooral niet te vergeten de toeschouwers een welgemeend “En scheert u zich nu allemaal op” toe te voegen. Dit kromme zinnetje was op dat moment ‘in’ onder het vriendenclubje waar Henk deel van uitmaakte. Zo gezegd zo gedaan.

De tragiek van dit verhaal is dat Henk Kruit in de speciaal voor dat doel aangelegde arena op het Muiderzand in feite een prachtige parodie ten beste gaf, die echter door het merendeel van de toeschouwers volkomen verkeerd begrepen werd. De Gooise familieleden, vrienden en kennissen van het jubilerende tweetal verkeerden namelijk in de veronderstelling dat Henk echt Vader Abraham was. Dit werd in de hand gewerkt door de aankondiging van Gaston van Amerongen, die niet zei dat de Almeerse troubadour Henk Kruit een persiflage van Vader Abraham ging uitvoeren, maar die volstond met de mededeling: “Dames en heren, graag uw applaus voor Vader Abraham!”

Henk stapte nietsvermoedend de arena binnen en begon aan zijn versie van het Vietnamese bootvluchtelingenlied, waarvan ik mij de zin herinner “Negen, negen, negen, zie ze drijven in de regen.” De zachte g leek rechtstreeks over de lippen van de ware Vader Abraham te komen. Het duurde niet lang of uit het publiek klonk een beschaafd “schande!” op. Even later zag ik hoe Gerard zijn ouders met zachte hand van de muziektent wegleidde. Het publiek begon zich, nog altijd beschaafd, steeds luider te roeren. Het werd een bizar tafereel. Henk leek niets in de gaten te hebben. IJzerenheinig werkte hij het complete nummer af, totaal ongevoelig voor de onverholen blijken van afkeuring om hem heen En ja hoor, toen hij de laatste zin gezongen had, stak hij zijn wijsvinger op en riep schalks: “En scheert u zich nu allemaal op.”

Het had niet veel gescheeld of een paar Gooise heethoofden hadden de Zeeuwse troubadour lijfelijk ter verantwoording geroepen. Tot dat moment hadden de Almeerse autochtonen vooral uitgeblonken door een serie welhaast hysterische lachsalvo’s, waarbij vooral mijn onwelluidende uithalen (mijn vader zei altijd: “Jij lacht als een geit”) de aandacht moeten hebben getrokken. Henk keek een beetje verdwaasd om zich heen en pas nadat hij was ontwaakt uit de trance van zijn optreden kreeg hij in de gaten dat een groot deel van het publiek kennelijk niet zo blij was met zijn parodie. We schoten hem te hulp. Ik begon onmiddellijk te schelden tegen een paar van die arrogante kwallen, een ietwat overspannen reactie, maar ach ik was een jaar of achtentwintig en in Amsterdam, waar mijn wieg had gestaan, hadden we het nu eenmaal niet zo op die geaffecteerde luitjes met hun neerbuigende houding jegens het gewone volk.

Gerard Brikkenaar van Dijk is niet lang in Almere gebleven. Als journalist bij Het Parool haalde hij, nota bene in de dagopleiding, zijn VWO-diploma, waarna hij met een beurs van de Rotaryclub in Boston ging studeren. Arrogant is hij nooit geworden. Jaren na het feestje op het Muiderzand wipte hij eens bij mij langs. Terwijl we gezellig in de woonkamer zaten te keuvelen, zei hij als terloops: “Huis, je hond zit in de kamer te schijten.” Die hond was niet helemaal in orde en werd met engelengeduld grootgebracht. Later bleek het dier ook geestelijk niet helemaal honderd procent te zijn, maar dat is een ander verhaal. Ik wierp een onverschillige blik op de hond die inderdaad op het parket zijn behoefte zat te doen en antwoordde: “Och, dat doet hij altijd.”
Gerard woont tegenwoordig in de Verenigde Staten. Willem Duijff is zoals vermeld overleden, net als Henk Kruit. Van Gaston van Amerongen heb ik nooit meer iets vernomen.
Hij zal wel bankdirecteur zijn. Of diplomaat.